Dr. Savet Bandžović

Sažetak: Drugi svjetski rat na postjugoslavenskom prostoru, iz naučnog i političkog ugla, jedan je od najviše problematiziranih historijskih perioda. S brojnim kontroverznim i neistraženim sastavnicama, različitim tumačenjima prirode ratnih sukoba, posebno višedimenzionalnih partizansko-četničkih odnosa, i dalje pripada tzv. “vrućem sjećanju”. Iako se u jesen 1941. u Srbiji dogodio prekid saradnje i sukob partizanskih i četničkih snaga, u Bosni i Hercegovini, imajući u vidu strukturu ustaničkih redova i strujanja unutar njih, krajem te godine i početkom 1942. partizansko-četničke veze bile su složenije, što se naročito reflektiralo u istočnoj Bosni. Tu su se, s vremenom i pod utjecajem razvoja regionalnih događanja, kao i onih na evropskim ratištima, sve očitije ispoljavale razlike u ciljevima obje strane i njihovim težnjama za dominacijom. Uz rast kolaboracije četnika, na njihovom pogromaškom udaru kontinuirano je bilo bošnjačko stanovništvo. Dolazak dijela partizanskih jedinica na čelu s Vrhovnim štabom i Titom početkom 1942. u Foču (“Fočanska partizanska republika”), nakon povlačenja iz Srbije, označio je prelomnu fazu u partizansko-četničkim relacijama u širim okvirima. Došlo je ubrzo do njihovog razmimoilaženja i sukobljavanja i u BiH. Tito je početkom februara naredio da se likvidiraju sve četničke bande “kako bi se zavela naša čvrsta vlast”. Polarizacija je imala brojne reperkusije. Važne, reljefne dionice iz historije Bosne i Hercegovine u Drugom svjetskom ratu, poput ustanka 1941, geneze partizansko-četničkih odnosa i fatuma Foče, posmatrane u pluralnom kontekstu, oslobođene manihejskog narativa, iziskuju multiperspektivni, deideologizirani i iznijansirani interpretativni pristup.

Ključne riječi: Drugi svjetski rat, Bosna i Hercegovina, Foča, partizani, četnici, Bošnjaci, kultura sjećanja.

Dr. Safet Bandžović - Partizansko-četnički odnosi i zbivanja u Foči krajem 1941. i početkom 1942.